Zusammenfassung zeigen Zusammenfassung verbergen
In Saksen-Anhalt kan voor het eerst een politicus van de AfD minister-president worden – en toch neigen veel mensen ernaar het rechtse keerpunt in de samenleving of in hun directe kring te bagatelliseren. Een psychologe die onderzoek doet naar politieke radicalisering legt uit waarom dat gebeurt en geeft concrete tips om er op een veilige en effectieve manier mee om te gaan.
Waarom we extremere meningen wegwuiven
Volgens Dr. Julia Reiter voelen veel mensen zich beschermd door hun directe omgeving. Peilingen lijken ver weg; wat telt is wat je in je eigen kring ziet. Als daar niemand luid rechtse ideeën verkondigt, lijkt het probleem kleiner dan het in werkelijkheid is.
Zeven Beierse meren zijn het hele jaar door een uitstapje waard
Nieuwe sieradentrend vervangt pareloorbellen en oogt in de herfst van 2026 veel eleganter
Daarnaast vullen we het zwijgen van anderen vaak met een veronderstelling van overeenstemming. En wanneer er wél een uitgesproken rechtse uitspraak valt, verklaren we die vaak weg: “Die bedoelt het niet zo” of “Hij hoort bij een andere generatie.” Dat voorkomt dat we ons onmiddellijk hoeven te verhouden tot de vraag: ga ik het conflict aan of niet?
Het gevoel van machteloosheid tegenover landelijke ontwikkelingen speelt ook mee. Om stress te vermijden kiezen mensen vaak voor zelfbescherming door het probleem zoveel mogelijk uit te schakelen.
Kleine kring, grote invloed
Reiter benadrukt dat politiek niet alleen over verkiezingen gaat. Beslissend zijn de relaties en gewoonten binnen lokale netwerken: familie, buren, vriendinnen. Die schaal is voor veel mensen wél beïnvloedbaar.
Probeer in kleinere structuren te denken: organiseer gesprekken met buurtgenoten of generaties overschrijdende groepen. Uitwisseling van ervaringen en het bundelen van middelen versterkt gevoel van autonomie, sociale verbondenheid en competentie. Dat maakt actie praktischer en minder overweldigend.
Reageren aan tafel: kalm maar duidelijk
In directe confrontaties kan een simpele, rustige aanwijzing effectief zijn. Geef aan dat je het niet eens bent en dat er een grens is overschreden. Neem daarna afstand als je emoties te hoog oplopen.
Als de relatie dat toelaat, kan een vier-ogen-gesprek volgen. Verwacht geen onmiddellijke verandering van overtuiging. Beter is een vragende, onderzoekende houding: waarom gelooft de ander in deze verklaringen? Vaak berusten anti-democratische opvattingen op complottheorieën. Directe feitencontrole verliest het vaak van het onderzoeken van de onderliggende geloofsovertuigingen; mensen zullen anders de bron van jouw feiten aanvechten.
Wanneer gesprekken blijven escaleren
Voortdurende ruzies kosten energie. Als discussies niets opleveren, kun je consequent grenzen stellen: zeg dat je niet meer over een bepaald onderwerp wilt praten en kondig aan dat je het gesprek beëindigt als het onderwerp toch ter sprake komt. Daarmee respecteer je vrijheid van meningsuiting, maar bescherm je jezelf.
Je kunt ook contact beperken: minder vaak afspreken, oppervlakkige conversatie toestaan, of emotioneel afstand nemen. Dat hoeft geen definitieve breuk te betekenen. Soms is tijdelijke afstand nodig om je eigen welzijn te bewaren.
Wanneer is contact verbreken noodzakelijk?
Het afsnijden van contact is geen eenvoudige keuze. Reiter waarschuwt dat er twee uitkomsten mogelijk zijn. Bij sommige mensen leidt verlies van steun tot zelfreflectie en terugtrekking uit radicale ideeën. Bij anderen versterkt isolatie juist het gevoel van slachtofferschap en drijft het hen dieper de radicale omgeving in, waar online veel bevestiging te vinden is.
Een vuistregel: houd de deur op een kier zolang dat veilig is. Sluit de relatie wel als je je persoonlijk bedreigd voelt of wanneer de ander gewelddadig wordt. Jouw veiligheid en gezondheid staan voorop.
Familie versus vrienden: andere dynamieken
Familierelaties dragen vaak rolpatronen mee. Een discussie met ouders blijft soms een gesprek met ‘je ouders’, ook op volwassen leeftijd. Dat belemmert openheid en kan voelen als terugvallen in een oude rol. Vriendschappen missen die rolbeperkingen, maar de angst om een vriendschap te verliezen kan gesprekken wél opzij schuiven.
Reiter raadt aan vriendschappen niet automatisch minder zwaar te wegen. Zeg eerlijk waar je bang voor bent: “Ik wil je als vriendin niet verliezen, maar dit onderwerp is me te belangrijk om te negeren.” Zulke eerlijkheid kan de ander aanzetten tot werkelijk nadenken in plaats van direct in de verdediging te schieten.
Dr. Julia Reiter is Senior Scientist in de onderzoeksgroep Economische en Sociale Psychologie aan de Universiteit van Wenen. Haar onderzoek richt zich op intergroepsconflicten, de ontwikkeling van politieke houdingen in de jeugd en op ideologische radicaliseringsprocessen.
