Zusammenfassung zeigen Zusammenfassung verbergen
We vertellen ons voortdurend verhalen over wie we zijn — vaak zonder het te merken. Die innerlijke verhaallijn kleurt hoe we ons voelen, welke keuzes we maken en of we onszelf als sterk of hulpeloos zien.
In gedachten formuleren we zelden een neutrale weergave van feiten. Meestal geven we prikkels een betekenis en smeden we er een verhaal van: we zoomen in op bepaalde details, negeren andere en leggen verbanden die ons beeld ondersteunen. Zo ontstaat een binnenstem die interpreteert, oordeelt en waardeert.
Al meer dan twee millennia geleden noemde Aristoteles de mens een animal rationale. Hedendaagse psychologen benadrukken juist het vertellende aspect van ons denken en spreken over de mens als homo narrans. Onderzoek wijst erop dat de verhalen die we over onszelf vertellen, invloed hebben op onze geestelijke gezondheid en op de loop van ons leven. Centraal staat vaak de vraag: welke rol schrijf ik mezelf toe?
Heidi Klum negeert verouderde klederdrachtregel tijdens Heidifest
Verplaatsen van één luciferstokje maakt de optelsom juist
Heldin, slachtoffer, schurk: welke rol neem jij aan?
Een onderzoeksteam uit de Verenigde Staten onder leiding van Kate McLean onderzocht ruim 850 personen en concludeerde dat onze zelfgemaakte autobiografie een belangrijke bouwsteen is van dat innerlijke verhaal. Wanneer we terugkijken, zien we hoogtepunten, keerpunten en dramatische ommekeer. Dat verhaal helpt ons te verklaren wie we nu zijn.
In die scriptvorming geven mensen zichzelf vaak een personage: de vastberaden heldin die trouw blijft aan haar waarden, de loser die altijd faalt, of de hulpeloze toeschouwer die weinig initiatief neemt. Die rolbezetting bepaalt in sterke mate ons zelfbeeld. Voelen we ons sympathiek naar onszelf of juist geïrriteerd? Zien we mogelijkheden om te veranderen of geven we ons over aan de veronderstelling dat niets kan verbeteren?
Wie zichzelf consistent als slachtoffer ziet, ontwikkelt doorgaans ook bijpassend gedrag: weinig vertrouwen in eigen kunnen en terughoudendheid om nieuwe rollen uit te proberen. Daarmee bevestigt de handelwijze vaak het oorspronkelijke verhaal — een vanzelfsprekend, maar beperkend patroon.
Hoe kun je het script bijsturen?
Omdat veel van dit verhalenwerk onopgemerkt en automatisch verloopt, is het niet eenvoudig om het te veranderen. Cognitieve mechanismen zoals het bevestigingsvooroordeel werken bovendien tegen: nieuwe ervaringen worden zodanig geïnterpreteerd dat ze je bestaande beeld ondersteunen in plaats van ontkrachten.
De coach en auteur Anna Katharina Schaffner raadt aan eerst te leren luisteren naar die gedachtenstroom en het onderliggende narratief te herkennen. Pas wanneer je het script benoemt, kun je het kritisch bevragen en herschrijven.
- Waar leg ik doorgaans mijn aandacht en welke relevante feiten laat ik consequent buiten beschouwing?
- Op welke wijze kan ik mijn verhaal zo formuleren dat ik mezelf meer respect en vertrouwen toedicht?
- Welke alternatieve verklaringen zouden gebeurtenissen milder, eerlijker of completer kunnen maken?
Wat we weglaten of benadrukken en hoe we gebeurtenissen interpreteren, bepaalt niet alleen onze stemming maar ook ons sociale gedrag, onze motivatie en de kwaliteit van onze relaties. Het bewust herzien van de eigen levensverhaallijn kan daarom meer ruimte en hoop geven — vooral wanneer de oude rol voelt als een blokkade.
Bron: Brigitte
