Zusammenfassung zeigen Zusammenfassung verbergen
Heb je ooit onverklaarbare irritatie of teleurstelling gevoeld over iets kleins? Vaak liggen daar onbewuste denkpatronen achter: de door psycholoog Albert Ellis beschreven vier irrationele overtuigingen kunnen gewone ergernissen snel laten escaleren en zo vriendschappen en stemming beïnvloeden.
Recent kreeg ik zo’n voorbeeld van dichtbij: een goede vriend stuurde een bericht over wanneer we elkaar konden zien. Ik was die week uitgeput en moest voor mijn moeder zorgen. In plaats van begrip voelde ik meteen prikkelbaarheid en de gedachte dat hij had moeten vragen hoe het met me ging.
Ellis’ idee en zijn invloed op therapie
Problematisch internetgebruik: surfen kan een valkuil worden
Het afleren van vier denkpatronen maakt het leven een stuk eenvoudiger
In de jaren 1950 formuleerde Albert Ellis een model dat uitgaat van één kerngedachte: onze overtuigingen bepalen in sterke mate hoe we gebeurtenissen waarnemen en welke emoties daaruit volgen. Zijn werk ligt ten grondslag aan de rationeel-emotieve gedragstherapie en heeft later veel invloed gehad op de moderne cognitieve gedragstherapie.
Natuurlijk zijn gedachten niet de enige factor. Vermoeidheid, fysieke pijn of sterke prikkels kunnen de regie over emoties overnemen. Toch herken je vaak dat verwachtingen en interpretaties het verschil maken tussen kalmte en opwinding.
De vier irrationele overtuigingen volgens Ellis
Global evaluation — algemene beoordeling
Bij deze val je op basis van één gebeurtenis terug op een totaalbeeld. Eén tegenslag wordt uitvergroot tot een identiteitsbeoordeling: „Ik faal altijd.“ In mijn geval leidde het tot gedachten als „hij begrijpt me niet“ en „hij geeft niets om mij“, die mijn stemming direct verduisterden.
Low frustration tolerance — lage frustratietolerantie
Dit patroon brengt je ertoe te geloven dat iets onverdraaglijk is. Het kan kleine ongemakken veranderen in existentiële dreigingen. Hoewel ik er met dat bericht niet helemaal intrapte, kan deze overtuiging ervoor zorgen dat je bij verlies van iets of iemand meteen overdramatische conclusies trekt.
Awfulising — katastrofedenken
Hier vergroot je de ernst van een situatie flink uit. Een kort, misschien onhandig bericht kan voelen als een ramp. In de hitte van het moment geloofde ik dat ook; pas met afstand bleek het bericht onschuldig te zijn.
Demanding — felle eisen aan anderen
Dit is precies het patroon dat mij het meest raakte: de verwachting dat anderen zich op een voorgeschreven manier moeten gedragen. „Als vriend had hij moeten vragen hoe het met me was.“ Zulke harde eisen veroorzaken vaak onnodige frustratie, omdat de wereld zelden precies volgens onze regels speelt.
Wanneer opwinding ook nut kan hebben
Onze neiging om te oordelen en te eisen is niet per se een fout; zulke reacties hebben vaak een achtergrond en kunnen ons beschermen of motiveren. Ellis waarschuwde wel dat deze overtuigingen psychische klachten kunnen bevorderen en dat ze in therapie bespreekbaar en werkbaar gemaakt kunnen worden.
In mijn situatie leidde nagedachten en een open gesprek met mijn vriend tot begrip. We merkten dat we beter communiceren wanneer we elkaar zien in plaats van langdurig te appen. Die reflectie deed ons goed en versterkte de vriendschap — een herinnering dat niet elke onredelijke opwinding schadelijk is en dat sommige verwachtingen het waard zijn losgelaten te worden.
